ક્ષમાના ગૌરીશંકર ૫ર બેઠા છે ઇસુ, Divya Bhasker, 25-12-2011

ઇસુના આકાશને ચર્ચ નાનું પડે છે. ધર્મનું ઇમારતીકરણ બહુ થયું. હવે એના માનવીકરણની જરૂર છે. માનવી છે, તો ભગવાન છે. એરિક હોફર કહે છે: ‘સમગ્ર માનવજાતને પ્રેમ કરવા કરતાંય પોતાના પાડોશીને પ્રેમ કરવાનું મુશ્કેલ છે.’ ઇસુ કહે છે: ‘તારા પાડોશીને તારી જાતને કરે એટલો પ્રેમ કર.’

ઇજિપ્તના પિરામિડ સર્જાયા ત્યારે મોટા મોટા વજનદાર પથ્થરો ઊંચે લઇ જવામાં મજૂરોની તાકાત એટલી હદે હોમાઇ ગઇ કે કેટલાય ગુલામો મૃત્યુ પામ્યા હતા. ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ બોજ લઇ જવામાં સૌથી વધારે તાકાતની જરૂર પડે છે. આ તો શારીરિક તાકાતની વાત થઇ. એ જ રીતે સૌથી વધારે માનસિક તાકાતની જરૂર ક્યારે પડે? કહેવાતા શત્રુને ક્ષમા આપવામાં સૌથી વધારે મનોબળની જરૂર પડે છે. ક્ષમા આપવામાં વજનદાર પથ્થરને પર્વત પર ઊંચકીને લઇ જવા કરતાંય વધારે તાકાતની જરૂર પડે છે. ક્ષમા સાથે માફી આપવાનું કે દરગુજર કરવાનું કૃત્ય જોડાઇ ગયું છે.

વાત મોટી નથી, પરંતુ ક્ષમા એથીય ઊંચેરી ઘટના છે. ક્ષમાનો નાળસંબંધ ‘ક્ષમ્’ સાથે છે. ક્ષમ એટલે સમર્થ કે શક્તિમાન. જે વ્યક્તિ પાસે ક્ષમતા હોય તે જ ક્ષમા આપી શકે. કોઇ તકલાદી માણસ મજબૂરીને કારણે અત્યાચાર વેઠી શકે. ક્ષમા આપવા માટે જબરા સામર્થ્યની જરૂર પડે છે. તમે તમારા નિષ્ઠાવંત શત્રુનું સ્મરણ કરીને એને મનોમન ક્ષમા આપવાનો પ્રયત્ન કરી જોજો. નવનેજાં પા ણી ઊતરશે. અંદરની જબરી તાકાત વિના કોઇને ક્ષમા આપવાનું શક્ય નથી.

કાયરની અહિંસાની માફક નબળા માણસ દ્વારા અપાયેલી ક્ષમા બેકાર છે. જ્યાં ક્ષમતા કે સામર્થ્ય નથી, ત્યાં ક્ષમા જેવી બોગસ બાબત બીજી કોઇ નથી. ક્ષમા આપ્યાનો ડોળ કરવો એ અક્ષમ્ય અપરાધ છે. એના કરતાં તો ધરાઇને લડી લેવું સારું! મહાવીર જંગલમાં ધ્યાન કરી રહ્યા હતા ત્યારે એક ગોવાળિયાએ એમના કાનમાં ઘાસની અણી (શલાકા) ખોસીને અપાર પીડા પહોંચાડી. મહાવીરે એ પજવણી (ઉપસર્ગ) શાંતિપૂર્વક સહી લઇને ગોવાળિયાને ક્ષમા આપી હતી. એ ક્ષમા અસમર્થ માણસે આપી ન હતી. સમર્થ મહાવીરે એ ગોવાળિયાને એક લાફો માર્યો હોત, તો એ બિચારો દસ ગુલાંટિયાં ખાઇ ગયો હોત! બુદ્ધ કહે છે:

આ સંસારમાં ક્ષમાવાન મનુષ્યને
સૌંદર્ય, આરોગ્ય, આનંદ, દીર્ઘાયુષ્ય
અને ચક્રવર્તી રાજા જેવું
વિપુલ સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.

બુદ્ધની વાત મૌલિક છે, કારણ કે ક્ષમાવાન મનુષ્ય સુખ પ્રાપ્ત કરે તે વાત આપણને ગમી જાય તેવી છે. ક્ષમા આપનાર માણસ બોજ સિવાય કશુંય ગુમાવે છે ખરો? ઇસુ ખ્રિસ્ત ક્ષમાની મૂર્તિસમા હતા. લોસ એન્જલસ શહેરમાં જાહેર માર્ગની ભીંત પર મોટા અક્ષરે લખાયેલા શબ્દો વાંચવા મળેલા:

મુક્તિ મફતમાં મળશે
કારણ કે
ઇસુએ કિંમત ચૂકવી છે!

ઇસુનું જીવન એટલું જરૂર કહી જાય છે કે પ્રેમનું ગુરુત્વમધ્યબિંદુ ક્ષમા છે. ક્ષમા પાસે એક શક્તિ પડેલી છે જેને આજે મેડિકલ ક્ષેત્રમાં healing (રોગમુક્તિ) કહે છે. ક્ષમા માણસને (રોગ જેવા) અણગમતા ભૂતકાળથી મુક્તિ અપાવે છે. માથા પર મણનો બોજો લઇને ફરતો માણસ ક્ષમા આપીને હળવોખમ બની રહે છે. ધિક્કાર બાંધે છે, ક્ષમા મુક્ત કરે છે. મેલ ગિબ્સનની ફિલ્મ ‘The Passion of Christ’ ઇસુના જીવનના છેલ્લા બાર કલાકનો ચિતાર આપે છે. અત્યંત ક્રૂરતાપૂર્વક થતું ઇસુનું ક્રૂસરોહણ રડાવનારું છે.

ઇસુને આપવામાં આવતી અસહ્ય પીડાની સાથોસાથ ઇસુના મુખ પર છવાયેલો ક્ષમાભાવ આપણને અલૌકિક અનુભૂતિ કરાવનારો જણાય છે. ઇસુએ પોતાના શિષ્યોને કહ્યું હતું: ‘શત્રુને પ્રેમ કરજો અને તમારા પર તૂટી પડનારાઓને ‘૭૦X૭ વખત’ (seventy times seven) માફ કરી દેશો. ઇસુને મન આવી રોગમુક્તિ (healing) કેવળ શારીરિક ન હતી. અંગ્રેજી ‘heal’ શબ્દનો મૂળ સંબંધ ‘whole’ સાથે છે. એ જ રીતે ‘હેલ્થ’નો સંબંધ પણ ‘આખા હોવા’ સાથે છે.

ઇસુ જેની સારવાર કરતા તેને કહેતા: ‘હું તને આખો ને આખો બનાવીશ.’ ક્ષમા આપવી એ ઉપકાર નથી. ક્ષમા આપનાર ‘આખો’ બને છે અને રોગમુક્ત બને છે. એમની ક્ષમા તો ઇર્ષ્યા, દ્વેષ અને વેરભાવ જેવા મનના રોગોમાંથી મુક્ત કરનારી હતી. શું ઇસુ તનથી અને મનથી નબળા હતા તેથી ક્ષમાનો મહિમા કરતા રહ્યા? ના, ના, ના. કેવળ રોગમુક્ત (આખો) માણસ જ ક્ષમા આપી શકે.’

મહાવીર, બુદ્ધ અને ઇસુ જેવા મહામાનવો દેખાવે ‘હેન્ડસમ’ હતા એટલું જ નહીં, એમનાં મન અને વાણી પણ ઓછાં સુંદર ન હતાં. જ્યારે મેરી મેગ્ડેલિના જેવી ગણિકાની પાછળ પડીને ટોળું પથ્થરમારો કરતું હતું ત્યારે ગણિકાનો પક્ષ લેવા માટે કેટલા ટન હિંમત જોઇએ? જે મનુષ્યમાં અભય ન હોય તે જરૂર બેવડી વાત કરે. ઇસુએ ટોળાને પડકાર્યું અને કહ્યું: ‘જેણે જીવનમાં એક પણ પાપ ન કર્યું હોય તે પહેલો પથ્થર ઉપાડે.’ વિચારવા જેવું છે.

ક્યાંક ચાર જણા તમારી ગેરહાજરીમાં તમારી નિંદા કરી રહ્યા છે. એમાંનો એક જણ તો તમારો મિત્ર છે. એ મિત્રને ખબર છે કે સત્ય તમારે પક્ષે છે અને પેલા ત્રણની નિંદામાં કેવળ દ્વેષભાવ રહેલો છે. એ વખતે તમારો કહેવાતો મિત્ર પણ તમારો સોલિડ બચાવ કરવાનું ટાળીને મૌન સેવે છે. આવા નબળા, કાયર અને વીર્યહીન મનુષ્યનું નામ ‘ગણપત’ રાખીશું? આપણા સમાજમાં ફળિયે ફળિયે તમને કાનામાત્રા વિનાનો કોઇ ઢીલો ઢીલો અને મગનું નામ મરી ન પાડનારો ગણપત મળી આવશે.

આવો કોઇ ગણપત કદી ક્ષમા ન આપી શકે. ભારત ગરીબ છે કારણ કે ગણપતોની સંખ્યા ખૂબ મોટી છે. અસમર્થ મનુષ્યની અહિંસા, કરુણા અને ક્ષમા બેકાર છે. એવી તકલાદી ક્ષમા સાથે મહાવીર, બુદ્ધ, ઇસુ કે મોહંમદનાં નામને કદી પણ જોડશો નહીં. મહંમદ પયગંબરે યુદ્ધને અંતે પોતાની નજીકનાં સ્વજનોની હત્યા કરનારાઓને (વિજય મેળવ્યા પછી) ક્ષમા આપી હતી. એ સમર્થ મહામાનવે આપેલી ક્ષમા હતી.

ક્ષમાના ગૌરીશંકર પર ઇસુ બેઠા છે. આજે નાતાલના પવિત્ર દિવસે એમનું સ્મરણ કેવળ ખ્રિસ્તી પ્રજા જ કરે એવું થોડું છે? તેઓ સમગ્ર માનવજાતના મસીહા છે. યુરોપ અને અમેરિકામાં ગોરા ખ્રિસ્તી મિત્રો સાથે વારંવાર રહેવાનું બન્યું છે. છેલ્લી ત્રણ-ચાર સદીઓ દરમિયાન જે પ્રજાને સામ્રાજ્યવાદના શોષણનો સ્વાદ અનેરો લાગતો હતો, તે પ્રજા આજે ગ્લોબલાઇઝેશનનો સ્વાદ માણી રહી છે. સામ્રાજ્યવાદ અને ગ્લોબલાઇઝેશન વચ્ચે એક પાયાનો તફાવત છે. સામ્રાજ્યવાદમાં શોષણનો પ્રવાહ એકમાર્ગી હતો, ગ્લોબલાઇઝેશનમાં ભારતનો કોઇ લક્ષ્મી મિત્તલ દુનિયાનો ‘સ્ટીલ કિંગ’ બની શકે છે.

આમ છતાં ગરીબ માનવીનું શોષણ અટકવાનું નામ નથી લેતું. સમૃદ્ધિ વધી હોય તોય સમાજના વંચિત માણસ સુધી એનો રેલો પહોંચતો કેમ નથી? જ્યાં સુધી ટાઢે થથરતો એક પણ માણસ ખાલી પેટે ફૂટપાથ પર સૂતો હોય ત્યાં સુધી ઇસુના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત નહીં થાય. સામ્રાજ્યવાદને કારણે સમૃદ્ધિ પામેલી ગોરી પ્રજા આજે દુનિયામાં ગ્રીન જીવનશૈલી, શાકાહાર, ઇકોલોજી, પર્યાવરણની સુરક્ષા, લોકતંત્ર અને માનવ-અધિકારો જેવી બાબતોમાં અગ્રસ્થાને બેઠી છે.

ખ્રિસ્તી પ્રજા કેવળ આદર્શ બહુમતી નહીં, આદર્શ લઘુમતી તરીકે પણ ઉમદા સાબિત થઇ છે. ઇસુ આ વાતે રાજી રાજી! ઇસુના આકાશને ચર્ચ નાનું પડે છે. ધર્મનું ઇમારતીકરણ બહુ થયું. હવે એના માનવીકરણની જરૂર છે. માનવી છે, તો ભગવાન છે. એરિક હોફર કહે છે: ‘ સમગ્ર માનવજાતને પ્રેમ કરવા કરતાંય પોતાના પાડોશીને પ્રેમ કરવાનું મુશ્કેલ છે.’ ઇસુ કહે છે: ‘તારા પાડોશીને તારી જાતને કરે એટલો પ્રેમ કર.’ એમણે માણસોને કહ્યું: ‘ઇશ્વરનું રાજ્ય આપણી ભીતર છે.’ તમારા કહેવાતા શત્રુને મનોમન ક્ષમા આપી તો જુઓ! ઇસુ જરૂર તમને આશીર્વાદ આપશે. નાતાલને દિવસે એમને વંદન.

પાઘડીનો વળ છેડે

ગાંધીજી ગૌતમ બુદ્ધ પછીના
શ્રેષ્ઠતમ ભારતીય હતા
અને ઇસુ ખ્રિસ્ત પછીના
શ્રેષ્ઠતમ માનવ હતા
– ડૉ. એ. એમ. હોમ્સ

9 thoughts on “ક્ષમાના ગૌરીશંકર ૫ર બેઠા છે ઇસુ, Divya Bhasker, 25-12-2011

  1. “કાયરની અહિંસાની માફક નબળા માણસ દ્વારા અપાયેલી ક્ષમા બેકાર છે. જ્યાં ક્ષમતા કે સામર્થ્ય નથી, ત્યાં ક્ષમા જેવી બોગસ બાબત બીજી કોઇ નથી. ક્ષમા આપ્યાનો ડોળ કરવો એ અક્ષમ્ય અપરાધ છે. એના કરતાં તો ધરાઇને લડી લેવું સારું! ”

    અહી એ બાબતને સ્પષ્ટ કરાવી જરૂરી છે કે નબળો માણસ એટલે કેવો ? એક સામાન્ય વ્યક્તિ એમ માનીને કે પોતે તો સક્ષમ નથી, એટલે ક્ષમા આપવી એ તો બેકાર કે બોગસ ગણાય તો પછી એ ક્ષમા ક્યારે આપશે ? જયારે ‘સક્ષમ’ કે મહાન બનશે ત્યારે ? અને એનો અર્થ તો એ થયો કે જ્યાં સુધી નબળા છો ત્યાં સુધી લડો અને એક વાર સક્ષમ બન્યા પછી ક્ષમા આપો.

    મારા માટે ક્ષમા આપવાની સ્ફુરણા થવી એ જ સક્ષમતા ની નિશાની છે. અને એવા લોકો કે જે ક્ષમા આપવા તો ઈચ્છે છે પણ પોતાના સ્વભાવ કે સંસ્કાર ને કારણે આપી શકતા નથી. તેમના માટે પણ ક્ષમા ના રસ્તે આગળ વધવાનો પ્રયત્ન જ સાચો રસ્તો ગણાશે. આમ પણ, કોઈ પણ લડાઈ અંતે તો સિદ્ધાંત કે વિચાર-વર્તન સામે છે, નહિ કે કોઈ વ્યક્તિ સામે…

    • Dear Uday,
      Your question is well Taken. for a samanya man kshama remains an ideal to be achieved. in every samanya man there dwells a kind of asamanyta which is to be nurtured through sadhna, This is not unachievable , so he has not to wait. Hehas to move in the right direction.

      Gunvant Shah

  2. Sir, your article is no doubt good, but I would like to quote here two passages from Bible (Matthew) for your kind consideration:

    (i)
    10:34 Think not that I am come to send peace on earth: I came not to send peace, but a sword.
    10:35 For I am come to set a man at variance against his father, and the daughter against her mother, and the daughter in law against her mother in law.
    10:36 And a man’s foes shall be they of his own household.

    (ii)
    21:18 Now in the morning as he returned into the city, he hungered.
    21:19 And when he saw a fig tree in the way, he came to it, and found nothing thereon, but leaves only, and said unto it, Let no fruit grow on thee henceforward for ever. And presently the fig tree withered away.
    21:20 And when the disciples saw it, they marvelled, saying, How soon is the fig tree withered away! 21:21 Jesus answered and said unto them, Verily I say unto you, If ye have faith, and doubt not, ye shall not only do this which is done to the fig tree, but also if ye shall say unto this mountain, Be thou removed, and be thou cast into the sea; it shall be done.

    [Source: The Holy Bible – King James Version, Matthew]

    Bhavesh Merja

    • Dear Bhavesh
      I appreciate your honest question. Jesus was a revolutionary massiiha.the two statementsthat you have quoted are from the revolutionary. The Kshama syndrom surfacestowards the endof his life and goes towards the climex at the momentof crucification, there is no contradiction between the two.

      Gunvant Shah

  3. Dear Sir,

    I read your article “ક્ષમાના ગૌરીશંકર ૫ર બેઠા છે ઇસુ”, [Divya Bhasker, 25-12-2011]. In this article, you discussed the virtue – FORGIVENESS.

    Here you write that after a battle was won by Prophet Muhammad, he forgave his enemies who had killed his kith and kin, thus setting an example of FORGIVENESS.

    I have read about 20 biographies of the prophet. However, I have not yet come across this particular incident in which the prophet forgives his enemies.

    I would like you to give a reference to the above incident either from his Sira or the Quran or the authentic Hadis collections.

    Thanks.

    Rajeshkumar.

  4. Question posed by Sri Rajeshkumar should be responded based on the evidence / reference.
    Bhavesh Merja

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s