ઉત્તરપ્રદેશ કે પ્રશ્નપ્રદેશ? Divya Bhasker, 1-1-2012

 

 

મુસ્લિમોના પ્રશ્નો દેશના પ્રશ્નોથી સાવ અલગ હોય એ રીતે એમને વેગળા ને વેગળા રાખીને એમના ખાસ હિતેચ્છુ હોવાની હરીફાઇ રાહુલ, મુલાયમ અને માયાવતી વચ્ચે ચાલી રહી છે. શું મુસ્લિમો દેશના નોર્મલ નાગરિકો નહીં બને?

વર્ષો પહેલાં ઉત્તરપ્રદેશમાં પદયાત્રા દરમિયાન વિનોબાજીએ જાહેર પ્રવચનમાં કહેલું: યહ ઉત્તરપ્રદેશ નહીં પ્રશ્નપ્રદેશ હૈ. વિનોબાજી કેટલા સાચા હતા તેની પ્રતીતિ થાય તે માટે અહીં બે બનેલા પ્રસંગો પ્રસ્તુત છે. આવી પહોંચેલી ચૂંટણીનાં પરિણામ સાથે આ બંને પ્રસંગોને ઝાઝી લેવાદેવા નથી, પરંતુ ઉત્તરપ્રદેશના લોકોના નોખા-અનોખા મિજાજની એક ઝલક વાચકોને જરૂર પ્રાપ્ત થશે. કદાચ એમને અરાજકતા પ્રત્યે થોડોક પક્ષપાત છે.

કઇ સાલ તે યાદ નથી, પરંતુ ૧૯૮૫-૮૭ની વાત છે. એ વખતે બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીના વાઇસ-ચાન્સેલર ડો. ઇકબાલ નારાયણ હતા. યુનિવર્સિટી ગ્રાંટ્સ કમિશને નિમેલી એક સમિતિના સભ્યો એ યુનિવર્સિટીના બધા વિભાગોમાં નવા અધ્યાપકોની વધારાની નિમણુંક માટે આર્થિક સહાયની ભલામણ કરવા માટે ખાસ મુલાકાતે ગયા હતા. ડો. ઇકબાલ નારાયણની ચેમ્બરમાં એ સમિતિના એક સભ્ય તરીકે અમથો વાત કરવા બેઠો હતો ત્યાં ક્રોધે ભરાયેલા વિદ્યાર્થીઓનું એક જૂથ કુલપતિ સમક્ષ રજૂઆત કરવા માટે ધસી આવ્યું.

વિદ્યાર્થીઓના નેતાએ કુલપતિને આક્રમક રુઆબ સાથે સંભળાવ્યું: ‘સાહેબ! હમને આપસે માંગા તો આખિર ક્યા માંગા? ઇતના હી કી હમેં પરીક્ષામેં નકલ કરનેકી છુટ દી જાય? આપ હમારે લિએ ઇતના ભી નહીં કર સકતે?’ આવી ખુલ્લી માગણીથી મને આશ્ચર્ય થયું તેટલું કુલપતિશ્રીને થયું ન હતું.

લગભગ એ જ વર્ષોમાં બીજો પ્રસંગ નજરે જોવા મળેલો. બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીની ફેકલ્ટી ઓફ એજ્યુકેશનના ડીન મિત્ર એસ. એન. સિંગ હતા. તેઓ પ્રાધ્યાપક ઓછા, ને ગુંડા વધારે! ડો. મધુભાઇ બુચ અને હું સ્ટેશને પહોંચ્યા ત્યારે ડો. સિંગ અમને લેવા આવ્યા. એમની ફેકલ્ટીના સ્ટેશનવેગનમાં અમે ગોઠવાયા ત્યારે મેં કહ્યું: ‘ડો. સિંગ! તમારું આ નવું વાહન ઘણું સારું છું.’ ડો. સિંગનો જવાબ હવે સાંભળો: ‘હમારી ફેકલ્ટીમેં એક પુરાના સ્ટેશનવેગન થા, બાર બાર બિગડ જાતા થા.

યુનિવર્સિટી કો લિખા કી નયા વાહન હમેં મિલના ચાહિએ. ઉન્હોંને કુછ નહીં કિઆ. મૈંને એક દિન મેરે લડકોં કો કહા: જલા ડાલો યહ પુરાને ડિબ્બે કો! ઉન લડકોંને જલા ડાલા, ઔર યહ નયા સ્ટેશનવેગન મિલ ગયા, સાહબ!’ ગુજરાત યુનિવર્સિટીઓના કુલપતિશ્રીઓને આશ્વાસન મળે તે માટે આ બે જ પ્રસંગો પૂરતા છે. એક ગીતમાં બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી ‘વિદ્યા કી રાજધાની’ ગણાવાઇ છે.

*** *** ***

ઉત્તરપ્રદેશમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી નજીક આવે તેમ તેમ કોમવાદનું કેલ્કયુલસ અને જ્ઞાતિવાદનું ગણિત મોટા પાયે શરૂ થઇ ગયું છે. મુસ્લિમોની વસ્તી પ્રમાણમાં વધારે હોવાને કારણે વોટબેંકનું રાજકારણ ગરમ છે. મુસ્લિમો જાણે એક ન ઓગળી શકે તેવો (insoluble) ગઠ્ઠો હોય એ રીતે છેલ્લા છ દાયકાથી કોંગ્રેસ એમને રીતસર વાપરતી રહી છે.

મુસ્લિમોના પ્રશ્નો દેશના પ્રશ્નોથી સાવ અલગ હોય એ રીતે એમને વેગળા ને વેગળા રાખીને એમના ખાસ હિતેચ્છુ હોવાની હરીફાઇ રાહુલ, મુલાયમ અને માયાવતી વચ્ચે ચાલી રહી છે. શું મુસ્લિમો દેશના નોર્મલ નાગરિકો નહીં બને? એમને પછાતપણાની ખાઇમાં ધકેલી દેવામાં આવે છે. એમ કરવાથી વોટબેંક મજબૂત બનતી હોય તો સેકયુલર ગણાતા પક્ષોને કોઇ વાંધો નથી. આ વાત તમને વાહિયાત લાગી? તો હવે આગળ વાંચો.

રાહુલ ગાંધી આજકાલ એક ખતરનાક ખેલમાં પ્રવૃત્ત છે. ખેલ ખતરનાક છે, કારણ કે એને કારણે ભારતીય મુસ્લિમો એક સદી માટે પછાતપણાની, અભણતાની, ગરીબીની અને બેકારીની ખીણમાં ધકેલાઇ જશે. રાહુલ અને ઓલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડના પ્રમુખ મૌલાના નડવી વચ્ચે વાટાઘાટો થઇ છે, જેમાં મદરેસાના શિક્ષણને રાઇટ ટુ એજ્યુકેશન (RTE)ની બહાર રાખવાના પ્રશ્ને મૌલાનાએ રાખેલા આગ્રહને મંજૂર રાખવાની ખાતરી રાહુલે આપી છે.

ગરીબ અને વંચિત મુસ્લિમોના લગભગ ૯૦ ટકા જેટલાં બાળકો મદરેસામાં શિક્ષણ પામે છે, જેમાં અધ્યતન અભ્યાસક્રમનો અભાવ હોય છે. પરિણામે એમાંથી બહાર પડતા વિદ્યાર્થીઓ નોકરીની અને આવક ઊભી કરવાની અન્ય તકોથી વંચિત રહી જાય છે. મુસ્લિમોની વસ્તી ૧૪ ટકા હોવા છતાં નોકરીઓમાં એમનું પ્રમાણ માત્ર ૨.૫ ટકા જેટલું ઓછું છે, એવું સાચર કમિટીના રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે. આવું બને તેમાં વાંક કોનો? મદરેસામાં અપાતા ધાર્મિક શિક્ષણને તેવું ને તેવું રાખવાની મૌલાના નડવીની વાત માન્ય રાખવી એ તો આવનારાં ૧૦૦ વર્ષ માટે ભારતીય મુસ્લિમોને ગરીબ રાખવાનો સચોટ ઉપાય છે.

આમ આજે ભારતીય મુસલમાનો સાથે બે સ્પષ્ટ માર્ગો છે: (૧) મૌલાના વસ્તાનવી માર્ગ (૨) મૌલાના નડવી માર્ગ. ઉત્તરપ્રદેશની ચૂંટણી વખતે મુસ્લિમોને ખુશ રાખવા માટે જો રાહુલ ગાંધી મૌલાના નડવીના આગ્રહને તાબે થાય તો આવનારી મુસ્લિમ પેઢી કોંગ્રેસને કદી માફ નહીં કરે.

અહીં એક લાંબો ઐતિહાસિક ચકરાવો મારવાનો લોભ થાય છે. મહાત્મા ગાંધીની જન્મસાલ ૧૮૬૯માં સર સૈયદ અહમદ ઇંગ્લેન્ડ ગયા અને ત્યાંની અધ્યતન શિક્ષણ વ્યવસ્થાથી ખૂબ જ પ્રભાવિત થયા. તા. ૨૪મી મે ૧૮૭૪ને દિવસે એમણે અલીગઢમાં એક હાઇસ્કૂલની સ્થાપના કરી હતી. સન ૧૮૭૭માં એ હાઇસ્કૂલમાંથી કોલેજનું નિર્માણ થયું. સર સૈયદના આવા પ્રયત્નોને ‘અલીગઢ ચળવળ’ તરીકે બિરદાવવામાં આવે છે. સન ૧૮૭૮માં સર સૈયદે કહ્યું હતું: ‘યુરોપિયન વિજ્ઞાન અને સાહિત્યનો ઓછામાં ઓછો લાભ મુસ્લિમોએ લીધો છે.’

સન ૧૮૮૨માં અંગ્રેજો દ્વારા નિમાયેલા શિક્ષણ કમિશન સમક્ષ સર સૈયદે કોલકાતા યુનિવર્સિટીમાં મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓની નગણ્ય હાજરીની વાત રજૂ કરી તેમાં જણાવ્યું: (૧) કાયદાશાસ્ત્ર જેવા વિષયમાં કુલ ૭૦૫ વિદ્યાર્થીઓમાંથી માત્ર ૮ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓ હતા. (૨) વળી એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલ શાખાઓમાં એક પણ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થી ભણતો ન હતો. (૩) એમ.એ.ના કોર્સમાં ૩૨૬માંથી માત્ર ૫ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓ હતા. (૪) બી.એ.ના કોર્સમાં ૧૩૪૩માંથી માત્ર ૩૦ મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓ હતા. વાંક કોનો?

હવે જે વાત આવે છે, તેને મુસ્લિમ વાચકો ખૂબ ધ્યાનથી વાંચે એવી વિનંતી છે. સન ૧૮૨૪માં અંગ્રેજ સરકારે કોલકાતામાં એક સંસ્કૃત કોલેજ શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. રાજા રામમોહન રોયની આગેવાની હેઠળ હિન્દુઓએ એવી માગણી કરી કે: ‘અમને સંસ્કૃતની કોલેજને બદલે અંગ્રેજી કોલેજ આપો.’ સન ૧૮૩૫માં જ્યારે મુસ્લિમોએ જાણ્યું કે અંગ્રેજ સરકાર બધી નિશાળોમાં અંગ્રેજીનું શિક્ષણ શરૂ કરવા માગે છે ત્યારે કોલકાતાના ૮૦૦૦ મુલ્લાઓની સહી સાથે એક આવેદન પ્રગટ કરીને વિરોધ પ્રગટ કરવામાં આવ્યો હતો. તે વખતે સર સૈયદના શબ્દો હતા: ‘એક અત્યંત દુ:ખદ બાબત છે કે મુસ્લિમો એવું માની બેઠા કે પશ્ચિમી વિજ્ઞાન અને સાહિત્યના અભ્યાસને કારણે પોતાનો મહાન અને તેજસ્વી ધર્મ એટલો નબળો છે કે જે જોખમમાં આવી પડશે.’

આવી ઐતિહાસિક હકીકતો મિત્ર આરફિ મોહંમદ ખાને ‘ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા’ (૨૦-૧૧-૨૦૦૬)માં પ્રગટ કરી હતી. આ હકીકતો વાંચ્યા પછી ભારતનો કયો મુસ્લિમ યુવાન રાહુલ ગાંધી અને મૌલાના નડવી વચ્ચેના અભદ્ર સમાધાનને સ્વીકારશે? રાહુલના પિતા રાજીવ ગાંધીએ આવી જ મોટી ભૂલ શાહબાનો કેસમાં મુલ્લાઓને ખુશ કરવા માટે કરી હતી. રાહુલ ગાંધી મુસ્લિમોના મિત્ર છે કે શત્રુ? વિચારવું પડશે.

માંદગીના દિવસોમાં આરિફ મોહંમદ ખાન ખબર લેવા માટે દિલ્હીથી ખાસ ઘેર આવ્યા હતા. મારાથી વધારે બોલાય તેમ ન હતું. મેં પૂછ્યું: ‘યુપીનું ચૂંટણી ચિત્ર કેવું લાગે છે?’ એમનો જવાબ હતો: ‘માયાવતીજીની બેઠકો ઘટશે, તોય પ્રથમ ક્રમે તેઓ જ રહેશે.’

જો મુલાયમ અને માયાવતી વચ્ચે જ પસંદગી કરવાની હોય તો મારો અભિપ્રાય પણ માયાવતીજી તરફ જ ઢળે. એમણે વર્ગવિગ્રહને સ્થાને વર્ગમેળનું રાજકારણ શરૂ કરીને યુપીને સ્થિર શાસન આપ્યું છે. દેશના ૭.૪ વિકાસદર સામે યુપીનો વિકાસદર ૭.૨૮ છે. મુલાયમના ગુંડારાજ પછી આ માનુની મહિલાએ યુપીને વિકાસના માર્ગે લઇ જવાનો સફળ પ્રયત્ન કર્યો છે. રાહુલ સામે એક મહિલા જબરી ટક્કર લઇ રહી છે. (લખ્યા તા. ૧૫-૧૨-૨૦૧૧, સરદાર પટેલની પુણ્યતિથિ). ‘

પાઘડીનો વળ છેડે

‘પશ્ચિમ બંગાળના સામ્યવાદીઓ હાડોહાડ જ્ઞાતિવાદી છે, એમ કહીએ તો સૌ હસી જ પડે ને? તો સાંભળો: જયોતિ બસુ કાયસ્થ બ્રાહ્નણ હતા અને એમની વિધાનસભામાં ૬૪ કાયસ્થ બ્રાહ્નણો હતા. બીજા બ્રાહ્નણોની સંખ્યા ૫૮ હતી તે તો જુદી! બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્ય (બ્રાહ્નણ)ની કેબિનેટમાં ૩૩ પ્રધાનોમાંથી ૧૬ પ્રધાનો બ્રાહ્નણો હતા. લાલુપ્રસાદ અને માયાવતી તો સારાં ગણાય!’

સંકેત બિશ્વાસ
(‘આઉટલૂક’, ૧૩-૬-૨૦૧૧)

નોંધ: ઉપરની હકીકત વાંચીને ડો. આંબેડકરના શબ્દો યાદ આવે છે. તેઓ ભારતના સામ્યવાદીઓને, ‘બ્રાહ્નણ છોકરાઓની ટોળકી’ ગણાવતા. એમની વાતમાં દમ હતો. જ્ઞાતિવાદ ક્યારે જશે?

2 thoughts on “ઉત્તરપ્રદેશ કે પ્રશ્નપ્રદેશ? Divya Bhasker, 1-1-2012

  1. If in last 60 muslim society chosses to be beguiled by ‘secular’ politicians there is no reason they will behave differently now. As for future generations muslims not giving “mafi” to Rahul Gandhi he could not care less. It is an unfortunate consequence of five year election cycle that all politicians live with a time line of 5 years.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s