ગુજરાતની ચૂંટણીના રણમાં વિચારોનો લીલો રણદ્વીપ, Divya Bhasker, November

હત્યા, જખમ, આંસુ, મરણચીસ અને યાતના સ્વભાવે જ સેક્યુલર હોય છે. જેઓ જખમને પણ અમુક કોમને ત્રાજવે જ તોલે તેવા દુષ્ટ લોકોને ‘સેક્યુલર’ ગણશો નહીં. હિંદુઓ ગોધરાનો જખમ ભૂલે અને મુસલમાનો નરોડા પાટિયાનો જખમ ભૂલે, તો જ રૂડી શરૂઆત થાય. સ્વિડનનાં ઘરોમાં દેશના બંધારણની નકલ રખાય છે. આપણા દેશમાં બંધારણના આદર વિના લોકતંત્રની માવજત ન થઇ શકે.

ચૂંટણી નજીક આવે ત્યારે મતદેવતા વિચારે ચડી જાય છે. વિચારે ચડી ગયેલા નાગરિકોની સંખ્યા જેમ વધારે તેમ લોકતંત્રનું સૌંદર્ય વધારે. આજે થોડાક એવા વિચારો વહેંચવા છે, જેને કારણે ગુજરાતની ચૂંટણીના રણમાં વિચારોનો લીલો રણદ્વીપ સર્જા‍ય. રાજકારણની ગટરમાં ગુલાબજળ વહે એ શક્ય ખરું? અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ જ્હોન કેનેડીએ આપણા હૈયે ચોંટી જાય એવી વાત કરી હતી સાંભળો:

બધી જ માતાઓ એવું ઇચ્છે છે
કે પોતાનો દીકરો
મોટો થઇને રાષ્ટ્રપ્રમુખ બને,
પરંતુ એ માટેની પ્રક્રિયામાં
દીકરો રાજકારણી બને એવું
કોઇ માતા ઇચ્છતી નથી.

મતદેવતા જ્યારે મતદાન મથક પર પહોંચીને બટન દબાવે તે પહેલાંની ક્ષણે ક્યારેક તો એની સામે બે જ વિકલ્પો હોય છે: ખાળકૂવો કે ખાબોચિયું? લોકતંત્ર સ્વરાજ્યની આશા જગાડે છે, પરંતુ સ્વરાજ્યની ગેરંટી આપતું નથી. સાચા સ્વરાજ્યનો પાયો સામાજિક ન્યાય છે. અસ્તિત્વવાદી આલ્બેર કામુ પોતાના પુસ્તક ‘The Rebel’માં કહે છે: ‘સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા ન્યાયની મશ્કરી કરતી હોય છે અને સંપૂર્ણ ન્યાય સ્વતંત્રતાને સ્વીકારતો નથી.’ ગરીબીના અભિશાપને કારણે આપણું વહાલું લોકતંત્ર ગંદું અને ગોબરું છે. આવા વિકલાંગ લોકતંત્રનો મહિ‌મા પણ ઓછો નથી. આપણું લોકતંત્ર જ્ઞાતિવાદને કારણે લૂલું છે અને કોમવાદને કારણે લંગડું છે. દેશના બધા જ પક્ષોને આવું વિકલાંગ લોકતંત્ર વધારે માફક આવે છે. આવા અવલોકનના ટેકામાં થોડાંક વિચારબિંદુ પ્રસ્તુત છે:

દિનશા પટેલને કેબિનેટ રેન્ક આપીને પટેલોના મત મેળવવાની અને ભરતસિંહ સોલંકીને ઓબીસીને રાજી કરવાની રણનીતિ કોંગ્રેસે અજમાવી છે. (‘દિવ્ય ભાસ્કર’, ૨૯-૧૦-૨૦૧૨) આ થયો જ્ઞાતિવાદ.
સલમાન ખુરશીદ દેશના સૌપ્રથમ મુસ્લિમ વિદેશમંત્રી બન્યા તેથી અલ્પસંખ્યકોને મોટો સંદેશો આપવામાં આવ્યો છે. (‘દિવ્ય ભાસ્કર’, ૨૯-૧૦-૨૦૧૨) આ થયો કોમવાદ.

ગુજરાતની સૌથી મોટી જ્ઞાતિ કોળી છે અને કુલ વસ્તીમાં એમનું પ્રમાણ લગભગ ૨૩ ટકા છે… ગુજરાતમાં પટેલની ટકાવારી ૧૩ ટકા છે. કેશુભાઇના પરિવર્તન પક્ષમાં પટેલોની બોલબાલા છે, પણ ભાજપ પાસે પુરુષોત્તમ રૂપાલા અને ફળદુ જેવા પટેલ આગેવાનો પણ છે. (નગીનદાસ સંઘવી, દિવ્ય ભાસ્કર ૨૯-૧૦-૨૦૧૨)

એક અંગ્રેજી અખબારે ઝીણું વિશ્લેષણ કરીને ગુજરાતના કયા કયા મતદાન ક્ષેત્રોમાં કેટલા ટકા મુસ્લિમ મતદારો છે તેના આધારે ચૂંટણીની કેમિસ્ટ્રી પ્રગટ કરી છે. કોમવાદનું કેલ્ક્યુલસ અને વોટબેંકના થાબડભાણા બોલો આવા ગટર છાપ જ્ઞાતિવાદી અને કોમવાદી રાજકારણમાં તમને ક્યાંય સેક્યુલરિઝમનું સુગમ સંગીત સંભળાય છે? પુરુષોત્તમ સોલંકી કોળીઓ માટે ૨૨ બેઠકોની માગણી કરે ત્યારે એમને કોઇ તો પૂછે: ‘શું તમે કોળી લોકોના જ પ્રધાન છો કે ગુજરાતની સમગ્ર પ્રજાના?’ ગુજરાતની ચૂંટણી હવે બહુ દૂર નથી. મતદાર કોઇ મામૂલી માણસ નથી. લોકતંત્રના ઉપવનમાં વિહાર કરતો એ ‘મતદેવતા’ છે. એ ગણદેવતા પણ છે અને તેથી આદરણીય છે.

હે મતદેવતા
તું મત આપવા જાય ત્યારે
કોળી, પાટીદાર, ઓબીસી, દલિત,
હિંદુ યા મુસલમાન તરીકે ન જઇશ.
તું જ્ઞાતિએ પટેલ હોય તેથી શું તારે
પટેલ ઉમેદવારને મત આપવાનો?
તું હિંદુ હોય તોય તારા મતવિભાગમાં
ઊભેલા લાયક મુસ્લિમ ઉમેદવારને મત નહીં આપે?
તું કોળી કે પાટીદાર કે હિંદુ કે મુસ્લિમ નથી,
તું કેવળ ભારતીય નાગરિક છે.
ભારતનું બંધારણ ભારતીય નાગરિક માટે
પવિત્ર ધર્મગ્રંથ છે.

ભારતમાં મહંમદ કરીમ ચાગલા જેવા સો ટચના સેક્યુલર શિક્ષણપ્રધાન થઇ ગયા. એમણે ‘Roses in December’ પુસ્તકમાં પોતાની સ્મરણકથા આલેખી છે. પંડિત નેહરુએ એમને મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા સલામત મતવિસ્તારમાંથી ચૂંટણી લડવા માટે આમંત્રણ પાઠવ્યું. ચાગલાજીએ આવી ગળચટી ઓફર સ્વીકારવાની સ્પષ્ટ ના પાડી અને હિંદુ બહુમતી ધરાવતા મતવિસ્તાર માટે આગ્રહ રાખ્યો. બોલો સેક્યુલર કોણ, નેહરુ કે ચાગલા? ગોવાની ગઇ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં જાદુ થયો. ગોવામાં દર છ-સાત મહિ‌ને સરકાર બદલાયા કરતી. આજની સરકાર ખાસી સ્થિર છે. કારણ શું? સેક્યુલરવૃત્તિ શાસનને સ્થિરતા આપી શકે તેવું ગોવામાં બન્યું તે નોંધવા જેવું છે.

ગોવાના આજના ભાજપી મુખ્યપ્રધાન શ્રી પરિકરે એક સેક્યુલર સાહસ કર્યું અને સાત-આઠ ખ્રિસ્તી ઉમેદવારોને ભાજપની ટિકિટ આપી. માનશો? એ બધા જ ઉમેદવારો વિજયી થયા. ગુજરાતમાં કોંગ્રેસ અને ભાજપ આવો ચમત્કાર કરી બતાવશે? બંને પક્ષો તરફથી ઓછામાં ઓછા પાંચ મુસ્લિમ ઉમેદવારોને ટિકિટ મળે તો ગુજરાતમાં યોગ્ય મુસ્લિમ ઉમેદવારોની ખોટ નથી. કોઇ પૂછે તો હું થોડાંક નામો સૂચવવા તૈયાર છું. કોઇ પૂછે તોને? વળી દસમાંથી બે મુસ્લિમ સ્ત્રીઓ હોય તો વધારે આવકાર્ય છે.

યોગ્ય મુસ્લિમ ઉમેદવારોને મત આપવા માટે હિંદુઓને જરૂર સમજાવી શકાય. ૨૦૦૨માં જે બન્યું તેને વારંવાર ગાયા કરવામાં વૈમનસ્ય વધે છે, ઘટતું નથી. એવું વૈમનસ્ય પણ જેમનું સ્થાપિત હિ‌ત હોય એવા દુષ્ટ લોકોને પુરાણા ઘા રુઝાય તેમાં લગીરે રસ નથી. હત્યા, જખમ, આંસુ, મરણચીસ અને યાતના સ્વભાવે જ સેક્યુલર હોય છે. જેઓ જખમને પણ અમુક કોમને ત્રાજવે જ તોલે તેવા દુષ્ટ લોકોને ‘સેક્યુલર’ ગણશો નહીં.

હિંદુઓ ગોધરાનો જખમ ભૂલે અને મુસલમાનો નરોડા પાટિયાનો જખમ ભૂલે, તો જ રૂડી શરૂઆત થાય. કાયદો કાયદાનું કામ ભલે કરે, પરંતુ આવનારી ચૂંટણી પણ એકતા આણી શકે. હવે KHAM થિયરી પાછળ રહી ગઇ છે. કોમવાદના કેન્સર અને જ્ઞાતિવાદના મલેરિયાને દફનાવી દેવાની એક તક ગુજરાતને સામેથી મળવા આવી છે. આવું પરાક્રમ કરીને આપણે ચાગલાસાહેબને સાચી અંજલિ આપી શકીએ. શું આવું બને એ અશક્ય છે? જે ગોવામાં બન્યું, તે ગુજરાતમાં કેમ ન બને? મતદેવતાને વંદન.

છેક ૧૯૩૯માં કાકાસાહેબ કાલેલકરે એક મૌલિક પ્રશ્ન ઉઠાવેલો: હિંદુસ્તાનમાં જન્મ્યા અને સંસ્કારોનો વારસો પામ્યા તેથી તમે હિ‌ન્દુસ્તાનના થઇ ગયા, પરંતુ હિંદુસ્તાન તમારું થયું ખરું? તમે જો હિંદુસ્તાન માટે પરસેવો પાડો અને લોહીથી એનું સિંચન કરો તો જ હિંદુસ્તાન તમારું થાય. (યાદદાસ્ત પરથી). સ્વિડનમાં રહેવાનું બન્યું ત્યારે એક વાત જાણવા મળી. સ્વિડનનાં લગભગ બધાં ઘરોમાં દેશના બંધારણની નકલ રાખવામાં આવે છે. આપણા દેશમાં બંધારણ પ્રત્યેના આદર વિના લોકતંત્રની માવજત ન થઇ શકે. વીસમી ડિસેમ્બરે જે પરિણામ આવે તેનો સ્વસ્થ સ્વીકાર થાય તેમાં જ લોકતંત્રની શોભા છે.
એક વાત નક્કી છે. કોંગ્રેસ કે ભાજપ સિવાય કોઇ પક્ષને સત્તા નહીં મળે. ‘અન્ય’ નામની કેટેગરીમાં આંકડો જેટલો નાનો તેટલો લાભ જાણવો. બાકી કટોકટ પરિસ્થિતિ ઊભી થાય તો બ્લેકમેઇલ દ્વારા ગંદી સોદાબાજી કરવા માટે ઘણા નમૂના તૈયાર છે. જાગતું ગુજરાત, જાગતું ભારત અને જાગતું લોકતંત્ર (લખ્યા તા. ૩૧-૧૦-૨૦૧૨, સરદાર પટેલ જયંતી) ‘

પાઘડીનો વળ છેડ

તમે જો તમારાં ગોગલ્સ
આંખેથી દૂર ખસેડો
તો હું તમને વધારે સારી રીતે સાંભળી શકું.
– દ્યુજ પાથેર

(‘Notes to myself’પુસ્તકમાંથી)

2 thoughts on “ગુજરાતની ચૂંટણીના રણમાં વિચારોનો લીલો રણદ્વીપ, Divya Bhasker, November

  1. આદરણીય શ્રી ગુણવંતભાઇ શાહ,
    ગુજરાતી ભાષાને આપે કરેલું પ્રદાન અમુલ્ય છે. દર રવિવારે મારા સહીત અનેક લોકો આપની કોલમ વાંચવા માટે ઉત્સાહીત રહેતા હોય છે પરંતુ તા.20 જાન્યુઆરી 2013 ની આપની કોલમ માં આપે મોહનજી ભાગવત ની વાત ને જે રીતે ખોટી દર્શાવી છે અને તેનું સ્પષ્ટિકરણ વાંચતા એવું પ્રતિત થાય છે કે આપે મોહનજી નું સંપુર્ણ ભાષણ સાંભળ્યું જ નથી.માટે હું આપના લેખ પર વધારે ટિપ્પણી નથી કરતો પરંતુ કદાચ આપે મીડીયામાં જોઇ જોઇ ને સંઘ વિશે જે છબી બનાવી લીધી છે એનાથી તદ્ન વિપરીત કાર્ય કરે છે તે.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s