પ્રત્યેક માણસ પોતાની અધૂરપથી મુક્ત થવા ઝંખે છે ‘પાવર’ Divya Bhasker, 21-6-2013

– માણસમાત્ર અધૂરો હોય છે અને પોતાની અધૂરપથી મુક્ત થવા માટે ‘પાવર’ની ઝંખના સેવતો હોય છે.

બકરી જેવી સ્કૂટી પર સવારી કરનાર વ્યક્તિ જ્યારે ઋષભ જેવા હીરો હોન્ડા પર સવાર થાય ત્યારે વધારે પાવરનો અનુભવ કરે છે. કોઇ નfર્જન સડકની ધાર પર ઊભેલા ગામડિયા આગળથી ધસમસતી મોટરબાઇક પર સવાર થયેલો દીસંતો, કોડીલો, કોડામણો યુવાન ઝડપભેર પસાર થઇ જાય ત્યારે શું બને છે? એ યુવાન સમય અને અવકાશ પર વિજય મેળવતો હોય તેવી લાગણીને કારણે ઝડપ સાથે જોડાયેલા પાવરનો રોમાન્સ અનુભવતો હોય છે. ઘણાખરા અકસ્માતો ઝડપી વાહનો સાથે જોડાયેલા પાવરપ્રેમને કારણે થતા હોય છે. (ગુજરાતી ભણાવનારા પ્રાધ્યાપકોને વિનંતી કે ‘પાવર’ શબ્દનો ગુજરાતી પર્યાય ન શોધે. ઓક્સફર્ડ ઇંગ્લિશ ડિક્ષનરીમાં ‘ચટની’ શબ્દ સ્વીકાર પામી ચૂક્યો છે).

નગરમાં વસનારા બધા ઓર્થોપીડિક ડોક્ટરોએ ખાનગીમાં મોટરબાઇકની પૂજા કરવી જોઇએ. એમની આવકનો બહુ મોટો હિ‌સ્સો મોટરબાઇકના ઋષભપાવર સાથે જોડાયેલો હોય છે. સ્ત્રીઓના સશક્તિકરણમાં બે પૈડાંવાળાં વાહનોનો ફાળો ઓછો નથી. મોટરબાઇક ચલાવતી યુવતી અધિક સોહામણી અને આત્મવિશ્વાસથી ભરેલી દીસે છે. લગભગ એ જ રીતે નાની કાર ચલાવનારા માણસને મોટી કાર ચલાવતી વખતે અધિક પાવરની પ્રતીતિ થતી હોય છે. આ જ વાત જમ્બો જેટ ચલાવનારા પાઇલટને પણ લાગુ પડે છે. હાથી પર બેઠેલા મહારાજા પ્રજાને અધિક સમર્થ જણાતા. (jumbo એટલે હાથી). પ્રત્યેક માણસને પાવરની ઝંખના હોય છે. મનુષ્ય માત્ર, પાવરને પાત્ર સાસુપાવર, વહુપાવર, પિતૃપાવર, માતૃપાવર, મનીપાવર, ન્યુઇસંસપાવર, દલીલપાવર ઇત્યાદિ

પાવર એટલે શક્તિ. પાવર એટલે પ્રભાવ, સત્તા, સામથ્ર્ય, વર્ચસ્વ, કાબૂ, ઊર્જા‍, ક્ષમતા કે તાકાત. પ્રત્યેક સ્ત્રીને પાવરફુલ પતિ અંદરખાને ગમતો હોય છે. નારીમુક્તિની ચળવળ સાથે જોડાયેલી અને ઊર્જા‍થી ઊભરાતી સ્ત્રીને પણ પ્રભાવહીન, નિર્માલ્ય, અતિનમ્ર કે ઢીલોઢસ ધણી ગમતો નથી. એક અભણ કામવાળીએ પોતાના નમાલા ધણી માટે જાહેરમાં કહ્યું હતું: ‘એનામાં પાવર (પાણી) ક્યાં છે?’ કેટલીક સ્ત્રીઓ કહ્યાગરા પતિની પર્સનાલિટીને રાખોડી બનાવી દેતી હોય છે. કેટલાક ક્રૂર પુરુષો પત્નીને ગુલામડી બનાવીને જીવતેજીવત ખતમ કરી નાખે છે. કજોડાં લાખોમાં જોવા મળે છે, પરંતુ સજોડું લાખોમાં એક

કોલસાનો ટુકડો રસ્તે રઝળતો હોય તોય ઊર્જા‍ની ટેબ્લેટ ગણાય. પાણીનો ધોધ વીજળીનો સગો બાપ ગણાય અને પવન તો વીજળીનો ગોડફાધર પેટ્રોલની અંડર-ગ્રાઉન્ડ ટાંકીમાં સાક્ષાત્ ગતિ ટૂંટિયું વાળીને સૂતેલી હોય છે. સૂર્યનું પ્રત્યેક કિરણ કરોડો કિલોમીટરની મજલ કાપીને પાવરનું પોટલું લઇને આપણા આંગણામાં રોજ આવી પહોંચે છે. લોકો વાતવાતમાં થર્મલ પાવર, વિન્ડ પાવર, હાઇડ્રો પાવર, ફ્યુઅલ પાવર, ન્યુક્લિઅર પાવર અને સોલર પાવરનો ઉલ્લેખ કરતા રહે છે. ચંદ્ર પાસે કોઇ પાવર ખરો? ચંદ્ર પાસે રહેલા ગુરુત્વ-પાવરને કારણે સાગરમાં ભરતી-ઓટ થતાં રહે છે. ભરતી-ઓટમાંથી પણ વીજળી પેદા થાય છે. આપણું અસ્તિત્વ ઊર્જા‍ને આભારી છે. બધા જ પ્રકારની ઊર્જા‍નો પિતામહ કે પ્રપિતામહ સૂર્ય છે. ઉપનિષદના ઋષિએ તેથી સૂર્યને ‘પૂષન્’ (પોષણ કરનારો) કહ્યો છે. સૂર્ય એટલે અનંત અને અક્ષય પાવરહાઉસ

ફ્રાન્સિસ બેકને વર્ષો પહેલાં કહ્યું: ‘નોલેજ ઇઝ પાવર’ બ્રાહ્મણો પાસે જ્ઞાનસત્તા હતી, ક્ષત્રિયો પાસે દંડસત્તા હતી, વૈશ્યો પાસે વિત્તસત્તા હતી અને શૂદ્રો પાસે શ્રમશક્તિ હતી, પરંતુ શ્રમસત્તા ન હતી. માનવ-ઇતિહાસમાં પ્રથમ વાર રશિયાની બોલ્શેવિક ક્રાંતિ પછી કાર્લ માક્ર્સની કલ્પના મુજબની શ્રમસત્તાનો ઉદય થયો. લોકતંત્રમાં જનશક્તિ (પીપલ-પાવર) કેન્દ્રસ્થાને હોય છે. માનવસંબંધોમાં પ્રેમશક્તિ (લવ-પાવર)નો જાદુ ચાલતો હોય છે. મેડિકલ ક્ષેત્રમાં હીલિંગ પાવર (રોગમુક્તિ માટેની ક્ષમતા)નો મહિ‌મા થતો રહે છે. સેક્સમાં, પ્રેમમાં, ઊંઘમાં, પ્રસન્નતામાં, હકારાત્મક વલણમાં, સ્વસ્થ જીવનશૈલીમાં, પ્રાર્થનામાં અને ધ્યાનમાં રહેલા હીલિંગ પાવરનો સ્વીકાર આજે મેડિકલ સાયન્સમાં થઇ ચૂક્યો છે. મહાત્મા ગાંધીએ માનવજાતને સત્ય-ઊર્જા‍નો પરિચય કરાવ્યો. Truth is power. સત્ય તો પર્વત જેટલું પુરાતન હતું, પરંતુ સત્ય-ઊર્જા‍નો આવિષ્કાર એ મહાત્માની ભેટ ગણાય.

નાયક પાસે લાગણીની ઊર્જા‍ હોય છે, જ્યારે ખલનાયક પાસે બ્લેકમેઇલની નકારાત્મક ઊર્જા‍ હોય છે. નેતા પાસે પ્રતિભાનો પ્રભાવ હોય છે, જ્યારે સેવક પાસે ચારિત્ર્યની ઊર્જા‍ હોય છે. સ્ત્રીઓ પાસે એક અનોખી ઊર્જા‍ હોય છે, જેને આપણે અશ્રુશક્તિ કહી શકીએ. ક્યારેક સ્ત્રીની સુંદરતા બ્યૂટી-પાવર બનીને ધાર્યું નિશાન પાડે છે. આજે આપણને મીડિયા-પાવરનો અનુભવ થઇ રહ્યો છે. મનુષ્યની શ્રદ્ધા પણ એક પ્રકારની ઊર્જા‍ છે. નર્ભિયતા પણ મનુષ્યમાં ખાસ પ્રકારની ઊર્જા‍નો સંચાર કરે છે.શસ્ત્રની તાકાત દુનિયાને થથરાવે છે. ખાલી હાથે ઊભેલા માણસ કરતાં લાઠી લઇને ઊભેલો માણસ વધારે ડરાવે એમ બને. શસ્ત્રશક્તિની ઉત્ક્રાંતિના ચાર મુખ્ય તબક્કા છે: નખ, તલવાર, બંદૂક અને બોમ્બ નર્ભિય મનુષ્ય શસ્ત્રથી ડરતો નથી. આઇઝેક એસિમોવ કહે છે: ‘હિંસા તો કાયર મનુષ્યનું છેલ્લું આશ્રયસ્થાન છે.’ ક્ષમા પણ ઊર્જા‍દાયિની છે. ક્ષમા એટલે ક્ષમતા. ક્ષમા એટલે સામથ્ર્ય.

આલ્ફ્રેડ એડલર (૧૮૭૦-૧૯૩૭) જેવો મનોવિજ્ઞાની શરૂઆતનાં વર્ષોમાં સિંગ્મંડ ફ્રોઇડની સાથે કામ કરતો હતો. ઓસ્ટ્રિયામાં એ મેડિકલ સાયકોલોજીનો નિષ્ણાત હતો. એણે સ્કૂલ ઓફ ઇન્ડિવિડયુઅલ સાયકોલોજીની સ્થાપના કરી હતી. એની ખાસ માન્યતા હતી કે દરેક માણસ પોતાની ‘સ્ટાઇલ ઓફ લાઇફ’ મુજબ લઘુતાગ્રંથિ તરફથી ગુરુતાગ્રંથિ તરફ જવા માટે પ્રયત્ન કરતો રહે છે. માણસમાત્ર અધૂરો હોય છે અને પોતાની અધૂરપથી મુક્ત થવા માટે ‘પાવર’ની ઝંખના સેવતો હોય છે. માણસે માણસે પાવરનો પ્રકાર બદલાતો રહે છે, પરંતુ એની ઝંખના તો પાવરપ્રાપ્તિની જ હોય છે.

રાજકારણીઓ સત્તાભૂખ્યા (પાવર-હન્ગ્રી) મનુષ્યો તરીકે અમથા વગોવાય છે. વ્યવહારમાં પ્રત્યેક માણસ પાવરભૂખ્યો જ હોય છે. સેવક, સાહિ‌ત્યકાર, કલાકાર કે અભિનેતાને કોઇ પ્રતિષ્ઠિ‌ત એર્વોડ મળે ત્યારે એ અંદરથી હરખાય છે. હરખના મૂળમાં પાવરની ઝંખના તૃપ્ત થઇ તેનો પરિતોષ રહેલો હોય છે. ઓફિસનો ક્લાર્ક જ્યારે પ્રમોશન પામે અને હેડક્લાર્ક બને ત્યારે એ મિત્રોને પાર્ટી માટે આમંત્રે છે. રૂપાળી સ્ત્રીને પોતાના રૂપના પ્રભાવની પ્રતીતિ પળેપળે થતી હોય છે. એવી પ્રતીતિ ક્યારેક સ્ત્રીને રૂપગર્વિ‌તા બનાવનારી હોય છે. પોતાની કથામાં કે સભામાં લાખો માણસો ઊમટી પડે ત્યારે માઇક્રોફોન પરથી બોલનારા ચહેરાને પાવરની અનુભૂતિ થાય છે. શબ્દશક્તિ પણ શસ્ત્રશક્તિ કરતાં ઓછી પ્રભાવશાળી નથી હોતી.

મોહંમદ પયગંબરે કહ્યું હતું: ‘શહીદના રક્ત કરતાં પણ કલમની શાહી અધિક પવિત્ર છે.’ અરે પવિત્રતા પણ એક પ્રકારની ઊર્જા‍ છે. સંતો અને ફકીરો પાસે એ ઊર્જા‍ હોય છે. મહારાજા દશરથ ઋષિ વસિષ્ઠનાં ચરણોમાં માથું નમાવે છે. સમ્રાટ ચંદ્રગુપ્ત વિષ્ણુગુપ્ત ચાણક્યના કહ્યામાં રહે છે. જે સાહિ‌ત્યકાર માંહ્યલાને છેતરીને લખે તેનો શબ્દ પ્રભાવહીન બનતો જાય છે. એવા સાહિ‌ત્યકારનું સ્થાન રેડ લાઇટ વિસ્તારમાં રહેતી ગણિકાની પડોશમાં હોવું જોઇએ. અરે આમ કહેવામાં બિચારી ગણિકાને અન્યાય થાય છે. ખરી વાત એ છે કે નિખાલસ ગણિકા દંભી સાધુ કરતાં ભગવાનની વધારે નજીક હોય છે. આમીન’

પાઘડીનો વળ છેડે
ઝડપભેર,
વધુ ઝડપભેર,
હજી પણ વધારે ઝડપભેર
જ્યાં સુધી
ઝડપનો રોમાંચ
મોતના ભયને વળોટી ન જાય
ત્યાં સુધી વધારે ને વધારે ઝડપભેર
– હંટર એસ. થોમ્પસન
(લેખકના પુસ્તક ‘Hell’s Angels’માંથી)
Blog:https://gunvantshah.wordpress.com

 

2 thoughts on “પ્રત્યેક માણસ પોતાની અધૂરપથી મુક્ત થવા ઝંખે છે ‘પાવર’ Divya Bhasker, 21-6-2013

  1. Very nice and “powerful” article. So many aspects of life have “power” at the center and right from childhood till we breath our last, it does remain with us in some form or the other.
    (A small observation: The word Jumbo does not mean an elephant. It means “a very large person, animal, or thing.” Hence used to describe larger than usual things/beings like elephant, airplanes and also containers like Jumbo Box etc.)

  2. Respected Sir,

    I am a lecturer in English and a Ph.D. researcher in the arena of English literature. I conduct my research under the guidance of Dr. Dilip Barad, Professor & Head, Department of English, Maharaja Krishnkumarsinhji Bhavnagar University. My topic is A COMPARATIVE PSYCHOANALYTIC STUDY OF SELECT SHORT STORIES BY EDGAR ALLAN POE, ANTON CHEKHOV AND DR. JAYANT KHATRI. I am a regular reader of your column in Divya Bhaskar and I find this piece on ‘POWER’ truly valuable for my research. I have noted down this fragment for my study:-
    “આલ્ફ્રેડ એડલર (૧૮૭૦-૧૯૩૭) જેવો મનોવિજ્ઞાની શરૂઆતનાં વર્ષોમાં સિંગ્મંડ ફ્રોઇડની સાથે કામ કરતો હતો. ઓસ્ટ્રિયામાં એ મેડિકલ સાયકોલોજીનો નિષ્ણાત હતો. એણે સ્કૂલ ઓફ ઇન્ડિવિડયુઅલ સાયકોલોજીની સ્થાપના કરી હતી. એની ખાસ માન્યતા હતી કે દરેક માણસ પોતાની ‘સ્ટાઇલ ઓફ લાઇફ’ મુજબ લઘુતાગ્રંથિ તરફથી ગુરુતાગ્રંથિ તરફ જવા માટે પ્રયત્ન કરતો રહે છે. માણસમાત્ર અધૂરો હોય છે અને પોતાની અધૂરપથી મુક્ત થવા માટે ‘પાવર’ની ઝંખના સેવતો હોય છે. માણસે માણસે પાવરનો પ્રકાર બદલાતો રહે છે, પરંતુ એની ઝંખના તો પાવરપ્રાપ્તિની જ હોય છે.”

    Sir, can you please share with me the original source from where you read about Adler’s theory on Power Play? I need to cite it and refer to it for my doctoral research. I would be really obliged, if you could, in some way, help me out in this study. I also humbly seek your permission to mention your column and this blogpost in my thesis.
    Here is my e-mail id:-

    jaysmehtas@gmail.com

    Awaiting your response,
    Thanks a lot sir,
    – Jay Mehta
    Research Scholar,
    Department of English,
    Maharaja Krishnkumarsinhji Bhavnagar University,
    Bhavnagar.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s