૧૬મી મે પછી શું? એક શિક્ષકની સંવેદના. DIVYA BHASKER, 11-5-2014

આ ક્ષણે તમે આજનું લખાણ વાંચી રહ્યા છો. લગભગ ૧૨પ કલાક પછી લોકસભાની ચૂંટણીનાં પરિણામો જાહેર થઇ ચૂક્યાં હશે. લાંબા સમયથી ભારતના લોકોના મનને લાડ લડાવતો અને રાજકારણી જમાતને પજવતો સસ્પેન્સ ખતમ થઇ ગયો હશે. કોણ જીતશે? કોણ હારશે? બધો ઉશ્કેરાટ શમી જશે અને કરોડો લોકોનું બ્લડપ્રેશર નોર્મલ થવા માંડશે. મનમાં ઉશ્કેરાટ હોય ત્યારે વિચારને સુકારો લાગી જતો હોય છે. ચૂંટણીનો પ્રચાર પુરજોશમાં ચાલતો હોય ત્યારે સત્ય ખૂણો પાળતું હોય છે. લોકો જે ચુકાદો આપે તે પવિત્ર છે કારણ કે લોકતંત્ર તો કલિયુગની સૌથી પવિત્ર જણસ છે. હું જ્યોતિષી નથી, પરંતુ એટલું ચોક્કસ કે ભારતનું ભવિષ્ય સૂર્યોજ્જ્વલ છે. આટલું કહ્યા પછી મારે એક એવી વાત કરવી છે, જેમાં લોકતંત્રનો મિજાજ અનોખી રીતે પ્રગટ થયો છે.

૧૯૭૭માં વડાંપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી કટોકટી પછીની ચૂંટણીમાં રાયબરેલી મતવિભાગમાંથી રાજનારાયણ જેવા નમૂના સામે હારી ગયાં. વડાપ્રધાન તરીકે મોરારજી દેસાઇની પસંદગી થઇ પછી દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં જાહેરસભા થઇ. એમાં જગજીવન રામ હતા, ઇમામ બુખારી (સિનિયર) હતા, મોરારજીભાઇ હતા અને આચાર્ય કૃપાલાનીજી હતા. તે વખતે બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટીવી પર એ આખી સભા જોઇ હતી અને સગે કાને સાંભળી હતી. એ સભામાં આચાર્ય કૃપાલાનીજીએ જનમેદનીને જે ધગધગતા શબ્દો કહ્યા હતા તે શબ્દો ૧૬મી મે કે ૧૭મીએ યાદ આવે તો આશ્ચર્ય નહીં થાય.

પાલાનીજીના શબ્દો પ્રસ્તુત છે:
‘પાગલ હો ગયે ક્યા?
અમારા પગ પકડતા શાને આવો છો?
અમે તો પોલિટિશિયનો છીએ,
ડેમ પોલિટિશિયનો
અમે કોઇ સ્પેશિયલ માણસો નથી.
મારે તમને સાફ શબ્દોમાં ચેતવી દેવા
જોઇએ કે આવું કહેશો તો
માંડ ગયેલી ગુલામી પાછી આવશે.
ત્રીસ ત્રીસ વરસ લગી અમારો
જયજયકાર પોકારીને તમે શું મેળવ્યું?
કટોકટી કે બીજું કંઇ?

કોઇ દિવસ
પોલિટિશિયનોના પગ પકડશો ના.
ડરશો ના. ગભરાશો ના.
સમજીને ચાલજો કે
અમે સંન્યાસી નથી અને અમારે પણ
સ્વાર્થનાં સગાંનો તોટો નથી.
અમારી લગામ તમે માલિકો
બરાબર તમારા હાથમાં રાખી શકો, તો જ
લોકશાહી અને આઝાદીની કોઇ મતલબ છે.’
(‘આચાર્ય કૃપાલાનીની આત્મકથા’, અનુવાદક: નગીનદાસ પારેખ, પ્રસ્તાવનામાં પ્રકાશ શાહે ટાંકેલા શબ્દો, પાન-૩૯).

મોરારજીભાઇ વડાપ્રધાન બન્યા તે પછીની પહેલી સવારે એક ચમત્કાર થયો. વડાપ્રધાન બનેલા મોરારજીભાઇ સવારે ઇન્દિરા ગાંધીને નિવાસે પહોંચી ગયા. કોઇ પણ જાતના ગુના વિના ઇન્દિરાએ મોરારજીભાઇને અને જયપ્રકાશને જેલમાં ધકેલી દીધા હતા. વાજપેયી, અડવાણી અને ચંદ્રશેખર ઉપરાંત લાખો વિરોધીઓ રાતોરાત જેલમાં પુરાયા હતા. મોરારજીભાઇ ઇન્દિરાને મળ્યા ત્યારે શું બન્યું? મોરારજીભાઇએ પોતે વડાપ્રધાન મટી ગયા પછી મુંબઇના મરિનડ્રાઇવ પર (ઓસીયાનામાં) રેંટિયો કાંતતા રહીને મને કહ્યું તે શબ્દશ: આ પ્રમાણે છે: ‘ઇન્દિરાબહેને અન્ય વાતોને અંતે કહ્યું: મારે આ નિવાસ ખાલી કરવાનો છે, પરંતુ બીજું મકાન હજી તૈયાર નથી.

તરત જ મેં એમને જણાવ્યું: એની જરાય ચિંતા કરશો નહીં. તમે ઇચ્છો ત્યાં સુધી આ જ નિવાસમાં રહી શકો છો.’ (આ વાત મને મોરારજીભાઇએ કહી ત્યારે મારી સાથે સુધાકર ગુપ્તા બેઠા હતા. પાછળથી સુધાકરભાઇ ચીમનભાઇ પટેલના અને ચંદ્રશેખરના ખાસમ્ખાસ હતા. ચંદ્રશેખર જ્યારે પણ મુંબઇ જાય ત્યારે કાયમ ચર્ચગેટ પાસે આવેલી રિટ્ઝ હોટેલમાં ઊતરતા અને સુધાકર એમની સેવામાં રહેતા.)
૧૬મીએ પરિણામ ગમે તે આવે, પરંતુ કૃપાલાનીજીના શબ્દો વધારે ને વધારે પ્રસ્તુત બનતા રહેવાના છે. કોંગ્રેસમાં એવું કોઇ જ અનષ્ટિ નથી, જે ભાજપમાં નહીં હોય વાત રહી મોરારજીભાઇએ ઇન્દિરાજી પ્રત્યે બતાવેલા અનોખા અભિજાત્યની.

તે હિ‌ નો દિવસા ગતા: એક વાત જડી છે. પથારીમાં પડયા પછી રાતના અંધારામાં અને આતમના અજવાળામાં વિચારે ચડી ગયેલા નવા વડાપ્રધાનના મનમાં ઓચિંતો ઊગેલો કોઇ મૌલિક નિર્ણય દેશ માટે અત્યંત ઉપકારક બની શકે છે. સામથ્ર્ય વિનાની બાયલી શાસનશૈલી હવે નહીં ચાલે. નવા વડાપ્રધાનનું એક જ સૂત્ર હશે: ‘ગૂડ ગવર્નન્સ ઇઝ ગૂડ પોલિટિક્સ.’ સુશાસન એ જ રામરાજ્ય હું એક શિક્ષક છું અને મને તેનું ભારે ગૌરવ છે. શિક્ષણ એ જ મારો ધર્મ છે. મને એટલું જરૂર સમજાય છે કે વિકાસ જેવી ‘સેક્યુલર’ ઘટના બીજી કોઇ નથી. સમાજવાદી સાહિ‌ત્યકાર એચ. જી. વેલ્સે ૧૯મી સદીમાં કહેલું: ‘દેશમાં બે રાષ્ટ્રો વસે છે, એક પૈસાદારોનું રાષ્ટ્ર અને બીજું ગરીબોનું રાષ્ટ્ર.’

લોકો નવી સરકારને નિરાંતે જંપીને બેસવા નહીં દે. પહેલી વાત: ભ્રષ્ટાચાર સહન કરવાની ભારતીય નાગરિકની તૈયારી ઝડપભેર ઘટી રહી છે. બીજી વાત: સરેરાશ આવક વધે તો ગુનાનું પ્રમાણ ઘટે છે. વિક્ટર હ્યુગોએ પોતાની વિખ્યાત નવલકથા ‘લા મિઝરેબલ’માં ગુના અને ગરીબાઇ વચ્ચેનો અનુબંધ સિદ્ધ કર્યો હતો. ત્રીજી વાત: પ્રવીણ તોગડિયા અને આઝમ ખાન જેવા નેતાઓની કટ્ટર માનસિકતાના દિવસો લગભગ પૂરા થવા આવ્યા છે. નવી પેઢી એમને જરૂર ફગાવી દેશે. સેક્યુલરિઝમ હવે નેહરુ તરફથી કબીર અને ગાંધી તરફ વળે એ ઇચ્છનીય છે. કાયદો અને વ્યવસ્થા (ગવર્નન્સ) જાળવવા માટે પ્રતિબદ્ધ હોય એવી સરકાર ગુનેગારની કોમ નહીં જુએ. ઢીલા અને અસમર્થ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહે દસ દસ વર્ષ લગભગ વેડફી માર્યાં.

નવા વડાપ્રધાનને દસ કલાક વેડફવાનું પણ નહીં પાલવે. નવી સરકાર રાહુલની બને તોય રોબર્ટ વાડ્રાને નિરાંત નહીં હોય, કારણ કે આપણું ન્યાયતંત્ર હજુ સાબદું છે. ખેમકા સોલિડ ઉચ્ચાધિકારી છે.
૧૬મી મેના સુપ્રભાતે મારા જેવા શિક્ષકની પ્રાર્થના શી હશે? સાંભળો:
હે પરમેશ્વર
મારા દેશની પ્રજાની
સહનશક્તિમાં ઘટાડો કરજો,
જેથી એ અસ્વચ્છતા, અંધશ્રદ્ધા
અને ભ્રષ્ટાચારની સામે પડી શકે.
વળી ઉધાર પતિને જીવનભર સહન કરવાની
ભારતીય નારીની સહિ‌ષ્ણુતામાં પણ ઘટાડો કરજો.’
પાઘડીનો વળ છેડે
મહત્ત્વાકાંક્ષા વિનાના રાજકારણી જેવું
ખતરનાક પ્રાણી
બીજું કોઇ નથી.
– યુજીન મેકાર્થી (અમેરિકન રાજકારણી)
નોંધ: સ્ટીફન વિસિન્ઝીના પુસ્તક ‘The Rules of Chaos’(૧૯૭૦) માંથી.

મનમાં ઉશ્કેરાટ હોય ત્યારે વિચારને સુકારો લાગી જતો હોય છે. ચૂંટણીનો પ્રચાર પુરજોશમાં ચાલતો હોય ત્યારે સત્ય ખૂણો પાળતું હોય છે. લોકો જે ચુકાદો આપે તે પવિત્ર છે કારણ કે લોકતંત્ર તો કલિયુગની સૌથી પવિત્ર જણસ છે.

ગુણવંત શાહ

2 thoughts on “૧૬મી મે પછી શું? એક શિક્ષકની સંવેદના. DIVYA BHASKER, 11-5-2014

  1. Next 100 Days

    Dear Narendrabhai ,

    You have talked your way to power – calling yourself , ” Mazdoor # 1 ”

    Now , it is time to ” Walk the Talk ”

    People of India have taught a lesson to the party which called you ,

    ” Merchant of Death ( Maut Ka Saudaagar ) ”

    They believe you to be ” Merchant of Dreams ( Sapno Ka Saudaagar ) ”

    Of course , no one expects any miracle to happen on the ground , in the next 100 days

    But the decisions that your Cabinet takes – and transparently communicates to the people – in the next 100 days , will tell them , whether your Government is any different than UPA-2

    Here are the decisions that people expect :

    A … FIGHTING CORRUPTION

    * Appoint Central Lok Pal
    * Appoint ( where missing ) , Lok Ayuktas in BJP controlled States
    * Appoint Special Fast-Track Courts to try within 1 year , criminally-
    charged MPs / MLAs / Bureaucrats / Politicians / Businessmen

    B… BLACK MONEY TO WHITE MONEY

    * Introduce Amnesty Scheme , for monies invested in Infrastructure SPVs
    * Amend Personal Income Tax to Inverse Taxation Regime , where the
    incremental tax rates keep going DOWN in each higher slab
    * De-monetize Rs 1000 currency notes

    C… JOB GENERATION

    * Amend Corporate Tax Regime , with incrementally reducing tax-rates
    for Companies with higher employee-strength
    * Introduce ” Accelerated Depreciation ” for investment in Capital Assets.
    Capital Goods industry is the Mother of all industries
    * Focus on creating ” Self-Employment ” thru tax-breaks for self-employed
    * Low interest loans for self – employed

    D… DEVELOPMENT OF NORTH-EAST STATES

    * Industrialists / businessmen will not come forward to make huge
    investments in North-East , in absence of excellent infrastructure of
    roads / rails etc

    All private investments made here must be tax-free for 25 years

    E… SIMPLIFY LABOUR LAWS

    * Today’s labour laws make it extremely difficult – if not impossible – for employers to layoff / retrench workmen , if demand shrinks

    * Employers are unlikely to hire thousands of youth , if they cannot easily trim the workforce , to match the shrinking demand

    * So , an important corollary of any Job Generation Scheme is to modify our existing Labour Laws to facilitate layoff / retrenchment , when situation so demands , while protecting the interests of the workmen concerned

    F… EDUCATION / UNIVERSAL LITERACY

    * What is responsible for keeping 28.7 Crores of Indians illiterate ( 37 % of World’s illiterate ) , 66 years after independence ?

    * Ans : Lack of educational infrastructure consisting of Schools / Colleges /
    Equipments / Qualified Teachers .. etc

    * Solution ?

    Push for E-education thru online delivery of subject-matter thru tablets

    G … GOOD GOVERNANCE

    Ask each concerned Minister , to publish within 100 days, on Ministry’s web site , PROJECT IMPLEMENTATION PLANS , for the following :

    * Food Security Bill

    * Connecting 2.5 lakh panchayats thru broadband

    * Aakash Tablets for 220 million students

    * Delivery of Services Act

    * Aadhar Identification Card

    * Electoral Reforms / Right to Recall

    * CAG audit of Private Companies using Government resources

    * 4G Wireless Internet all over India

    * Delhi Mumbai Industrial Corridor

    * Amritsar-Delhi-Kolkata Industrial Corridor

    * Natural Resources Allocation Policy

    * Political Party’s Funds under RTI scrutiny

    * Liberalization in FDI ( Entire economy – not just retail )

    * Government funding of Elections

    * Interlinking of Major Rivers

    * ” India Post Bank ” with 139,040 branches in Rural areas

    * Bank A/C for every adult by 2016

    * Divestment / Closure of loss-making / bleeding PSUs

    * Imparting skills to 500 million youth ( NSDC )

    * Sulabh Sauchalaya ( Remember “Sauchalay before Devalaya ” ? )

    Dear Narendrabhai ,

    Do provide a ROAD-MAP ( with clearly defined mile-stones ) of how you intend to translate your DREAMS into REALITY

    with regards ,

    hemen parekh ( 17 May 2014 / Mumbai )

  2. લોકતંત્ર નો મતદાર જયાં સુધી સમજી કે વિચારીને યોગ્ય ઉમેદવાર પસંદ ન કરી શકતો હોય તો એ લોકતંત્ર ખાલીલુચ્ચા ખંધા રાજકારણીઓ નો ખેલ બની રહેવાનું.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s